YANGIN TANIMI : 

Yangın Mühendisliğinin klasik tanımı ile açıklandığında ; YANGIN, ortamda her zaman ve bir arada mevcut olan,
“OKSİJEN“, “YANICI MADDE“ ve “ISI“ nın, kontrol dışında, birleşmesi ile, “ IŞIK “ ( Alev ) ve “ KUVVETLİ ISI “ nın  açığa çıkmasıdır.  
 

KLASİK YANGIN ÜÇGENİ :

 

 



Diğer bir tanımlama ile ;

 

·

Yanıcı Madde ile Yakıcı Madde ( Oksijen ) ve tutuşma ısısının bir arada olması ile oluşan kimyasal olaya YANMA denir. 

·

Yanıcı Madde, Oksijen ve Isı ( KLASİK YANGIN ÜÇGENİ ) unsurlarının, kontrol dışında bir araya gelerek, kimyasal zincirleme tepkime ile birleşmesi sonucunda meydana gelen olayın gözle görülebilen kısmına ALEV,  ( ALEVLİ YANMA - AKTİF YANMA ) denir.  

·

Aktif yanma ile, kontrol dışına çıkan ALEV’in, Yaşam ve Çevreye verdiği zarara YANGIN denir.  

·

Yeterli OKSİJEN olmayan ortamlarda meydana gelen YANMA olayına “ EKSİK YANMA ” denir. 

 

YANGININ,

ilk aşamasında, KOKU,

·     ikinci aşamasında, DUMAN,

·     üçüncü aşamasında, ALEV  görülür.

 


 

Bir cismin yanabilmesi için,  cismin hareketinin, bulunduğu ortamın hareketinden, yüksek olması ve en az ortamda % 14 - % 18 oranında OKSİJEN  bulunması gereklidir.

 

Normal şartlar altında, havada bulunan OKSİJEN oranı % 21’dir.



YANGIN SINIFLARI


Yangınlar, literatürde Yanacak Madde cinslerine göre, dört ana grup altında sınıflandırılmıştır.

“ A SINIFI “ Yangınlar: Organik kökenli ( Katı ) madde yangınları. Bu malzemeler genellikle karbon bileşikleri olan organik yapıda malzemelerdir ve yanmaları sonucunda karlaşma ve kül meydana gelir.
- Ahşap , Kömür, Kağıt , Ot, Selüloz

- Kauçuk, Tekstil Ürünleri, Plastik v.s.

A SINIFI Yangınlar, soğutucu etki yaratan maddeler ile müdahale edilmek sureti ile, soğutularak söndürülür.


“ B SINIFI “ Yangınlar: Sıvı yanıcı madde ( Akaryakıt ) yangınları.

Su ile karışanlar ile karışmayanlar olmak üzere iki sınıfa ayrılır.
- Benzin, Benzol, Mazot, Fuel-Oil, Madeni Yağlar,
- Vernik, Boya, Tiner, Alkol, Parafin, Aseton, Asfalt, Tutkal v.s.

B Sınıfı Yangınlar, yanan madde ile oksijen teması kesilerek ( Boğmak ) sureti ile söndürülür.


“ C SINIFI “ Yangınlar: Gaz halindeki yanıcı madde yangınları.

Yanıcı gaz ve basınç altında sıvılaştırılmış gaz haldeki maddelerin yangınlarıdır.

- Doğal ve Üretilmiş Gazlar, Metan, Hidrojen, Asetilen

- LPG, Propan Doğal Gaz

C Sınıfı Yangınlar, genel kural olarak, gaz yangınlarında, yangın kaynağı kesilerek ve soğutma işlemi yapılarak söndürülür.


“ D SINIFI “ Yangınlar: Hafif Metal Yangınları

- Titanyum, Magnezyum, Alüminyum,

- Uranyum, Fosfor, Sodyum

D Sınıf Yangınlar, özel amaçla üretilmiş D sınıfı Kuru Toz ile söndürülür.


Uygulamada, ender de olsa “ E SINIFI “ Yangınlar, adı altında sınıflandırılmış, Elektrik Yangınları tanımı ile karşılaşılmaktadır. Ancak, Dünya Yangın Literatüründe “ E SINIFI “ olarak tanımlanan bir yangın sınıfı yoktur.

Elektrik, bir yangın türü değil, yangın nedenidir.


 

YANGIN SINIFLARINA GÖRE, YANMA KARAKTERİSTİKLERİ

  

A SINIFI Yangınlar,         Gri – Kahverengi DUMAN,

Sarı – Kırmızı ALEV açığa çıkaran

AĞIR DUMAN görüntülü yangınlardır.

 

( Örnek : Ahşap Yangınları ) 

 

B SINIFI Yangınlar,         Siyah DUMAN,

Sarı – Beyaz ALEV açığa çıkaran

AĞIR ALEV görüntülü yangınlardır.

 

( Örnek : Benzin Yangınları )

  

C SINIFI Yangınlar,         DUMAN ‘sız,

Sarı – Beyaz ALEV açığa çıkaran

ve ANİ ALEV PARLAMASI görüntülü yangınlardır.

 

( Örnek : LPG Yangınları )

 

DUMAN ve ALEV verileri ile, yanan madde hakkında ve yangının ısısı hakkında fikir sahibi olunabilir.

 

 

ÖRNEK :             ALEV, hafif kırmızısımsı bir renk ise, yangın henüz başlangıç safhasında olup yaklaşık ısı 500 °C derecedir.

 

ALEV, beyaz - kırmızı, bir renk görünümünde ise, çok az kırmızı, daha çok beyaza dönük bir renk ise, yangının ısısı yaklaşık

1.500 °C derecedir.


 
YANGIN SÖNDÜRME PRENSİPLERİ


Yangın söndürmede temel prensip, yangının klasik tanımı yapılırken, belirtilen ve yanma şartı için geçerli olan üç unsurdan birinin ( Isı veya Oksijenin veya Yanan Maddenin herhangi birisinin ) ortadan kaldırılması yada Yanan Madde ile havadaki Oksijen arasındaki kimyasal zincir reaksiyonunun kırılması gerekir. 

Bu tanımlama ile, yangın söndürme prensipleri 4 grupta incelenir. 
 

1- SOĞUTARAK SÖNDÜRME ( Isının Düşürülmesi ) : Yanma esnasında, yanan maddenin ısısı azaltılır ve yanma derecesinin altına düşürülürse yanma durur. Soğutarak söndürme iki şekilde uygulanır ; 

-          SU İLE SOĞUTARAK SÖNDÜRME

-          YANAN MADDEYİ DAĞITARAK SÖNDÜRME 

- Burada amaç, yangın nedeni olan yüksek ısıyı bölmek ve ısıyı düşürmektir.
- Su ile soğutarak söndürmenin temeli, yanan maddenin soğutulmasına ve açığa çıkan yanıcı buhar ve gazların azaltılması ve durdurulmasına dayanır.
- Su ile soğutarak söndürme işleminde, özellikle geniş açılı sprey şeklinde püskürtme nozulları kullanılır ve bu püskürtme nozulları vasıtası ile, su buharı oluşturulur ve kısmen boğma etkisi meydana gelir.
- Soğutma yolu ile söndürmede kullanılan maddelerin, söndürmedeki etkinliği, bu maddelerin, özgül ısıları, gizli buharlaşma ısıları ve kaynama noktalarına bağlıdır.
- Suyun, spesifik ısısı ve buharlaşma gizli ısısı yüksek olduğu için, iyi ve etkili söndürme özelliği gösterir.
- Bunun yanında Karbondioksit Gazı, Halojenlendirilmiş Hidrokarbonlu söndürme gazları, Köpük konsantrasyonları, söndürmede soğutma etkisi gösterirler.
 

2- HAVADAKİ OKSİJEN İLE İRTİBATI KESEREK SÖNDÜRME : Havadaki oksijen ile irtibatı keserek söndürme iki şekilde uygulanabilir ;
ÖRTME : Katı maddeler ( halı, kilim, battaniye, kum, toprak, v.s. ) kullanılarak veya kimyasal bileşikler ( Köpük konsantrasyonları veya Kuru Kimyevi Tozlar ) kullanılarak, Yanan Maddenin, Oksijen ile teması kesilir. 
BOĞMA : Bu yöntem, özellikle kapalı veya kolaylıkla kapalı hale getirilebilecek yerlerdeki yangınlarda kullanılır. Hava sirkülasyonuna yol açabilecek bütün açıklıklar kapatılır ve Oksijen yenilenememe nedeni ile yangın kendiliğinden söner.
 

3- YANICI MADDEYİ ORTADAN KALDIRARAK SÖNDÜRME : Yanıcı maddeyi ortadan kaldırmak sureti ile söndürmede, ya bizzat yanıcı madde ortadan kaldırılır yada madde ısıdan korunur veya ayrılır. 
 

4- KİMYASAL REAKSİYONUN KIRILMASI İLE SÖNDÜRME : Yanma Bölgesi içerisinde, ortamda mevcut oksijen konsantrasyonunu bozmak üzere, yanma bölgesine bir takım kimyasal maddeler ( Karbondioksit,  Nitrojen veya Halon Alternatifi Gazlar ) boşaltmak veya Yanma bölgesinde bu nev-i, kimyasal gazları patlatmak sureti ile havanın içerisinde bulunan Oksijen ile Yanan Madde arasındaki kimyasal zincir reaksiyonu bozularak yangın söndürülebilinir.